Vücuttaki belli hassas noktaları etkileyen kronik bir kas iskelet sistemi rahatsızlığı olan fibromiyalji; şiddetli yaygın ağrı ile birlikte uyku bozukluğu, depresyon, yorgunluk gibi birçok şikayete yol açarak hastaların yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir.

Her yaşta ortaya çıkabilen fibromiyalji en sık 25 yaş üstü ile orta yaşa kadar olan grupta izlenmektedir. Kadınlarda görülme sıklığı erkeklerden çok daha fazla olan fibromiyaljinin nedeni bilinmemekle birlikte genetik, çevresel, psikososyal faktörlerin hastalık riskini artırdığı düşünülmektedir.

Fibromiyaljinin kesin bir tedavisi bulunmamaktadır; bu nedenle tedavide asıl amaç hastaların yaşadığı şikayetleri hafifleterek yaşam kalitelerini geri kazandırmaktır. Tedavide farklı yaklaşımlar kullanılmakla birlikte özellikle fizik tedavi ve egzersiz hastalık belirtilerinin kontrol altına alınmasında önemli rol oynamaktadır.

fibromiyalji

Fibromiyalji nedir?

Fibromiyalji vücudun belli noktalarında yaygın hissedilen kas ağrıları ile karakterize kronik bir hastalıktır. Ağrı sendromu olarak da bilinen fibromiyaljiye genellikle uyku problemleri, hassasiyet, halsizlik gibi belirtiler de eşlik eder.

Fibromiyaljide ağrı ve hassasiyet şikayetinin şu nedenlerle ortaya çıktığı düşünülmektedir: 

  • Beynin ağrıyı algılayan bölgesinde ağrı eşiği düşer; buna bağlı olarak normal şartlarda ağrı hissedilmemesi gereken durumlarda bile hastalar ağrı hissederler. 
  • Sinir sisteminin ağrı sinyallerini normalin üstünde bir şiddetle algılaması sonucunda fibromiyalji hastaları dokunma gibi hafif bir eylemde bile aşırı hassasiyet ve ağrı hissedebilmektedir. Beyin kimyasallarındaki düzensizlikler bu duruma yol açabilir.

Fibromiyaljide tetik noktası olarak da tanımlanan belli başlı bölgeler mevcuttur. Toplam 18 tane olduğu düşünülen bu hassas noktaların en belirleyici nitelikte olanları baş bölgesinde, göğüs ve omuzda yer almaktadır. Hastalığın ayırıcı tanısında bu noktalara karşı hastanın verdiği tepkiler değerlendirilmektedir. 

Fibromiyalji belirtileri nelerdir?

Fibromiyaljinin en tipik belirtisi belli vücut noktalarını tutan kronik ağrı ve hassasiyet şikayetleridir. Ağrılar özellikle baş, omuz, bel, boyun, diz, eller, dirsek gibi bölgelerde yayılım gösterebilir. Ancak fibromiyaljinin belirtileri bu kadarla sınırlı değildir.

Hastaların yaşam kaliteleri üzerinde ciddi olumsuz etkiye yol açan fibromiyaljinin en çok rastlanan belirtileri şöyle sıralanabilir:

  • Vücut ağrıları
    • Şiddetli baş ağrısı (özellikle gerilim tipi baş ağrısı)
    • Hassasiyet
    • Kaslarda tutulma
    • Uyku bozuklukları (Uykuya zor dalma, kaliteli uyku alamama)
    • Zihinsel bulanıklık
    • Kronik yorgunluk ve halsizlik (en ufak fiziksel aktivite ile gelen yorgunluk hissi )
    • Sindirim sorunları (karın ağrısı ve şişkinlik; mesane veya bağırsak sorunları vb.)
    • Bilişsel problemler (hafıza ve dikkat sorunları)
  • Depresyon 
  • Anksiyete ve kaygı sorunları
  • Kulak çınlaması
  • Bacaklarda karıncalanma veya uyuşma
  • Hafif temas gibi en düşük uyaranlara karşı bile aşırı hassasiyet ve ağrı tepkisi verme
  • Çarpıntı
  • Özellikle el ve ayaklarda şişlik ve ödem

Fibromiyaljinin belirtileri hastadan hastaya farklılık gösterebilmektedir.

Fibromiyalji neden olur?

Fibromiyalji nedeni kesin olarak bilinmeyen bir rahatsızlıktır. Ancak birçok farklı faktörün hastalığın gelişiminde etkili olduğu ve riski artırdığı düşünülmektedir.

Fibromiyaljiye yol açabilen veya riski artıran unsurlar şöyledir:

  • Genetik yatkınlık ve ailede fibromiyalji öyküsü
  • Fiziksel travma
  • Hormonal bozukluklar
  • Ameliyat geçmişi
  • Psikolojik sorunlar, duygusal travmalar
  • Uyku problemleri
  • Aşırı stres
  • Enfeksiyon  
  • Hassas yapıdaki kişiler

Fibromiyalji nasıl tedavi edilir?

Fibromiyalji sendromu tedavisi kişiden kişiye, hastaların yaşadıkları şikayetlere ve belirtilerin şiddetine göre değişir. Fibromiyalji tanısı fizik muayene ve çeşitli testler sonunda koyulur. Doktor tarafından hastanın şikayetleri ve sağlık öyküsü dinlenir, tetikleyici ağrı noktaları kontrol edilir. Bazen nedenleri belirlemek veya diğer hastalık olasılıklarını elemek için kan testleri de yapılabilir. Çünkü fibromiyalji, iltihaplı romatizmal hastalıklar , hipotiroidi veya kronik yorgunluk sendromu gibi hastalıklarla karıştırılabilmektedir.

Kesin tanı koyulduktan sonra tedavi hastaya özel olarak planlanır. 

Vücut ağrısı şikayetlerini hafifletmek, uyku problemlerini gidermek ve hastalığın yarattığı psikolojik etkileri kontrol altına almak üzere doktor tarafından ilaç tedavisi uygulanabilir. Ağrı kesicilerle, antienflamatuar ilaçlarla fibromiyalji atakları kontrol altına alınmaya çalışılır.

Kas gücünü artırmaya yönelik fiziksel terapi tedavinin önemli bir parçasıdır. Fizik tedavi ve rehabilitasyon kapsamında fizyoterapist eşliğinde gerçekleştirilen fibromiyalji egzersizleri ile masaj terapisi gibi yöntemler olumlu sonuçlar vermektedir. 

Bunun yanı sıra yürüyüş gibi yoğun olmayan günlük düzenli egzersiz ile meditasyon veya yoga gibi yöntemler de hem fiziksel hem de zihinsel anlamda kişiyi rahatlatarak hastalığı tetikleyen stresi kontrol etmeye yardımcıdır.

Sağlıklı beslenmenin de fibromiyalji hastalığının kontrol altına alınması ve şikayetlerin azaltılmasında etkili olduğu bilinmektedir. İşlenmiş gıdalardan kaçınılması, şeker tüketiminin azaltılması, sebze ağırlıklı beslenme ile birlikte günlük bol su tüketimi önerilmektedir. 

Fibromiyaljiye karşı nasıl önlem alınır?

Fibromiyaljinin kesin nedeni bilinmediği için hastalığın da tam olarak önlenmesi mümkün olmayabilir. Bununla birlikte yaşam tarzı düzenlemeleri ile fibromiyalji riskini artıran veya var olan belirtileri tetikleyen unsurlardan kaçınmak mümkün olabilir.

Günlük hafif tempolu egzersizler ile kas gücünün korunması önerilmektedir. Yürüyüş başta olmak üzere bisiklet ve yüzme gibi sporlar dayanıklılığı artırabilmektedir.

Düzenli ve kaliteli uyku uyumak elzem bir adımdır. Günde ortalama 7-8 saat uyku uyunmalı; uyku rutini oluşturmak için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Akşam geç saatlerde cep telefonu kullanımı azaltılmalı, ergonomik rahat bir yatak ve yastık kullanılmalı, yatılan odanın karanlık veya az ışıklı olmasına dikkat edilmelidir.

Duygusal stres fibromiyalji hastalığını tetikler. Bu nedenle stres kontörlü sağlanmalıdır. Stresli durum ve kişilerden uzak durmak, stresi azaltmak için doğa yürüyüşü, müzik dinleme, meditasyon gibi aktiviteler yapmak etkili olabilmektedir.