Bel fıtığı özellikle 30 yaş üstündeki kişilerde yaygın görülen bir rahatsızlıktır. En tipik belirtisi bel ağrısı olan bel fıtığı, omurlar arasında yer alan disklerin hasar görmesi veya yırtılması sonucunda sinirlere baskı yapmasıdır. 

Erken tanı konan hastaların büyük kısmında bel fıtığı genellikle cerrahi müdahaleye gerek kalmadan tedavi edilebilmekte ve semptomlar kontrol altına alınabilmektedir.

Bel fıtığı tedavisinde fizik tedavi yöntemlerinin ve özellikle de fizyoterapist eşliğinde gerçekleştirilen egzersizlerin yeri büyüktür. Her hasta için özel olarak planlanan egzersizlerle, kasların güçlendirilmesi, ağrı şikayetlerinin giderilmesi ve esnekliğin artırılması hedeflenir.

bel fıtığı

Bel fıtığı nedir? 

Tıp dilinde lomber olarak ifade edilen bel bölgesinde toplam 5 tane omur bulunmaktadır. Omurlar arasında yer alan ve yastık görevi gören elastik yapılara ise disk denilmektedir. Vücut ağırlığının büyük kısmını taşıyan bel için bu diskler büyük önem taşır. Çünkü diskler omurgaya binen yükün geniş bir alana yayılmasını sağlar ve omurlar arasındaki boşluğu doldurarak hareketi kolaylaştırır. 

Omurlar arasındaki diskler ve kıkırdak yapılar çeşitli nedenlerle dejenere olduğunda veya yırtıldığında bel fıtığı denilen rahatsızlık meydana gelir. Bel fıtığı sonucu disklerin içindeki jelimsi maddenin dışarı sızması veya taşması omurilik ve sinir kökleri üzerinde baskı oluşturur. Bu da başta bel ağrısı olmak üzere birçok şikayete sebebiyet verir.

Lomber disk hernisi veya lumbal disk hernisi olarak da adlandırılan bu rahatsızlık birçok farklı nedenle ortaya çıkabilir. İlerleyen yaş ve buna bağlı olarak disklerde gelişen dejenerasyon, ağır yük kaldırma, aşırı kilo problemi, genetik faktörler, günlük fiziksel hareketin azlığı, kötü duruş, hareketsiz bir şekilde uzun süre oturmayı gerektiren işler (masa başı işler, şoförlük vb.), eğilme hareketinin çok sık yapılması, ağır veya yanlış spor yapma, gebelikler belde fıtık riskini artıran nedenler arasında yer almaktadır.

Bel fıtığı belirtileri nelerdir?

Bel fıtığı belirtileri denildiğinde ilk sırada ağrı şikayetleri gelmektedir. Bel ve sırt ağrısı ile birlikte kalça ve/veya bacak ağrısı belirtiler arasında yer alır. Bazen de ayaklara uzanan ağrılar görülebilir. 

Ağrı dışındaki diğer belirtiler ise şöyledir:

  • Bacak ve ayakta uyuşma hissi veya karıncalanma 
  • Kaslarda güçsüzlük 
  • Hareket kısıtlılığı
  • Özellikle oturma, kalkma ve yürüme sırasında zorlanma
  • Çabuk yorulma
  • Denge problemleri
  • İdrar kaçırma
  • İktidarsızlık
  • Bacaklarda kuvvet kaybı

Bel fıtığı tedavi yöntemleri nelerdir? 

Bel fıtığı tedavisi tanı sonrası fıtığın konumu ve durumuna, hastanın şikayetlerine ve genel sağlık durumuna göre planlanır. Fizik muayene dışında Manyetik Rezonans Görüntüleme diğer adıyla mri yöntemi kesin tanıda kullanılır. Bunun yanı sıra tomografi, röntgen ve EMG gibi görüntüleme testleri de tanı yöntemleri arasındadır.

Lomber disk hernisi tedavisinin ilk aşamasını ilaç ve istirahat oluşturmaktadır. Kas gevşeticiler ve ağrı kesiciler ile bazı hastalarda doktor kontrolünde belli bir süre steroid tedavisi verilebilir. Korse kullanımı da kimi hastalara önerilmektedir.

İstirahat süresi ise genellikle çok uzun tutulmaz ancak hastaların tedavi sürecinde bele yük bindirecek hareketlerden kaçınması önemlidir.

Ayrıca ağrı için bele enjeksiyon uygulamaları da yapılabilmektedir.

Bel fıtığı tedavisinin en önemli aşamalarından birini ise fizik tedavi uygulamaları oluşturur. Ağrı başta olmak üzere bel fıtığı şikayetlerinin hafifletilmesi ve kas gücünün geri kazandırılması amacıyla gerçekleştirilen en etkili fizik tedavi yöntemleri arasında:

  • Yüzeysel veya derin sıcak uygulamaları, 
  • Elektrik akımı tedavisi,
  • Manuel terapi,
  • Kuru iğneleme,
  • Traksiyon (bel çekme) uygulaması,
  • Egzersizler,
  • Yumuşak doku mobilizasyonu,
  • Ultrason uygulaması sayılabilir.

Lomber disk hernisi çoğu zaman ameliyat gerekmeden tedavi edilebilse de bazı durumlarda tek seçenek cerrahi müdahale olabilmektedir. Cerrahi tedavi hastanın şiddetli belirtiler nedeniyle yaşam kalitesinin düştüğü, diğer tedavilerden sonuç alınamadığı, hastada idrar ve dışkı kaçırma ile ciddi kuvvet kaybı oluştuğu durumlarda devreye alınır. Bel fıtığı ameliyatları beyin ve sinir cerrahisi kapsamında değerlendirilmektedir.

Bel fıtığı egzersizleri nelerdir?

Bel fıtığı egzersizleri tedavide önemli bir yer tutar. Egzersiz programına ne kadar erken başlanırsa o oranda başarılı sonuç alınabilir. 

Fizyoterapist tarafından hastaya özel oluşturulan egzersizler ile ağrı, uyuşukluk gibi bel fıtığı şikayetlerinin ortadan kaldırılması, kasların güçlendirilmesi ve esnekliğin artırılması hedeflenmektedir.

Bel fıtığı egzersizleri hafif bir programla başlar ve şikayetler azaldıkça daha ağır egzersizlere geçiş yapılır. Hastanın klinik durumu egzersiz programının da belirlenmesinde etkilidir.

İlk aşamada postür egzersizleri, germe ve esneme hareketlerine ağırlık verilirken daha ileri aşamada kasların gücünü ve dayanıklılığı artırmaya yönelik program uygulanır.

Bel ve karın kaslarını güçlendiren hareketler özel bir yer tutar. Pelvik kaldırma veya köprü egzersizi, karın egzersizleri, bacak kaldırma ve çekme hareketleri vb. uygulanır. Bel bölgesinin güçlendirilmesi fıtığın sinirlere yaptığı baskıyı da azaltmaya yardım etmektedir. 

Bel fıtığına karşı nasıl önlem alabiliriz?

Bel fıtığı riskini azaltmak için omurga sağlığını korumak gereklidir. Bu da, doğru duruş alışkanlıklarını kazanmak yani ayakta, otururken, yatarken veya yürürken doğru vücut postüründe olmak anlamına gelmektedir. 

Hareketsiz yaşamdan kaçınmak ve günlük düzenli egzersiz yapmak omurga sağlığı açısından önemlidir. Tempolu yürüyüş en iyi egzersiz yöntemlerinden biridir. 

Bunun dışında ideal kiloyu korumak, ağır kaldırma sırasında dikkatli olmak, sigara tüketiminden kaçınmak, çok uzun süre hareketsiz şekilde oturmamak da bel fıtığına karşı alınabilecek önlemler arasında sıralanabilir.

Ayrıca bilgisayar başında çalışanların ergonomik sandalyeleri tercih etmesi, bilgisayar ekranının göz hizasında olmasına dikkat edilmesi, düzenli molalarla oturmaya ara verilmesi önerilmektedir.