Topuk dikeni toplumumuzda yaygın görülen bir ortopedik rahatsızlıktır. Kalsiyum birikmesi nedeniyle ayak topuğunda ortaya çıkan kemik büyümesi veya çıkıntısı topuk dikeni olarak adlandırılır. Sıklıkla tek ayakta meydana gelen topuk dikeni bazı kişilerde ise iki ayağı da etkileyebilir.

Hareketle artan şiddetli ağrı şikayeti ile kendini gösteren ve yaşam kalitesini düşürebilen bu durumun tedavisi genellikle fizik tedavi egzersizleri ve ameliyatsız yöntemlerle gerçekleştirilebilir. Ancak bazı vakalarda cerrahi müdahale de gerekebilmektedir.

Ayağa aşırı yük bindiren durumlar, spor aktiviteleri, yanlış ayakkabı tercihi, düz taban, sert zeminde yürüme, darbe ve travmalar, aşırı kilo ve ilerleyen yaş topuk dikeni riskini artırabilen faktörlerdir.

topuk dikeni

Topuk dikeni nedir?

Topuk dikeni, topuk kemiğinin plantar fasya ile buluştuğu bölgede kalsiyum birikmesi sonucu meydana gelen kemik büyümesi durumudur. Genellikle topukta dışa doğru kemik çıkıntısı şeklinde bir görünümü vardır. Hareketle şiddetlenen ağrı şikayeti topuk dikeninin en tipik semptomudur. Bu da kişide hareket kısıtlılığına yol açabilmektedir.

Topuk dikeni çoğu zaman plantar fasiit hastalığı ile birlikte seyreder. Ayak tabanında yer alan ligament plantar fasya olarak adlandırılır. Plantar fasit ise bu ligamentlerin iltihaplanması durumudur. Bu durum sıklıkla topuk dikenine yol açmaktadır.

Topuk dikeni genellikle tek ayakta görülse de bazı durumlarda her iki ayağı da etkileyebilir.

Topuk dikeni neden olur?

Aşırı yüklenme ve baskı sonucu ayak bağlarında oluşan stres topuk dikenine yol açar. Ayakta bulunan kaslar ve ligamentler zamanla aşınarak yumuşak doku hasarı ortaya çıkar.

Bu durumu yaratan nedenler ise çok çeşitlidir. Bu nedenlerin başlıcaları şöyle sıralanabilir:

  • Sert zeminde yürüme
  • Sert zeminde koşma ve zıplama (Sporcularda özellikle de koşu yapan kişilerde topuk dikeni riski yüksektir)
  • Aşırı hareket veya hareketsizlik
  • Obezite veya fazla kilo nedeniyle ayaklara yük binmesi
  • Yanlış ayakkabı seçimi (Yüksek topuklu veya sert tabanlı ya da ortopedik özellikte olmayan ayakkabılar)
  • Yanlış yürüme (yürürken topuğa baskı yapma)
  • Düz taban veya yüksek kemerli ayak yapısı
  • Topuk bölgesine alınan darbe ve travmalar
  • İleri yaş
  • Uzun süreli ayakta durma
  • Parmak arası terlik
  • Plantar fasit
  • Diyabet
  • Romatizma ve artrit

Topuk dikeni belirtileri nelerdir?

Topuk dikeni erken dönemde belirti vermeyebilen bir sağlık problemidir. Ancak ileri evrede bazı semptomlar ortaya çıkar.

Topuk dikeninin en tipik belirtileri şöyledir:

  • Sabah ilk adımda şiddetli ve keskin ağrı
  • Gün içinde gidip gelen ağrılar
  • Ağrıların akşam ve gece artması
  • Hareketle birlikte şiddetlenen ağrı
  • Topuk bölgesinde şişme veya iltihaplanma
  • Topuğun alt kısmında kemik çıkıntısı
  • Topukta aşırı hassasiyet oluşması

Topuk dikeninin erken tanı ve tedavisi önemlidir. Belirtiler görüldüğünde hasta mutlaka bir sağlık merkezine başvurmalıdır.

Topuk dikeni nasıl tedavi edilir?

Topuk dikeni tedavisi çoğu vakada ameliyatsız yöntemlerle gerçekleştirilebilir. Ortopedi hekimi tarafından yapılan fizik muayene ve tetkiklerin sonuçlarına göre tedavi planlanır.

En etkili topuk dikeni tedavisi yöntemlerinin başında fizik tedavi egzersizleri gelir. Bunun yanı sıra hastaların evde yaptığı egzersizler, geceleri atel kullanımı, topuk dikeni için özel ayakkabı kullanılması, bantlama (podo-taping) gibi yöntemler de tedavi kapsamında uygulanmaktadır.

Bantlama yöntemi ciltteki reseptörleri uyarır; böylece ağrı noktalarında ilaçsız rahatlama sağlanabilir. Ayrıca dolaşım ve kan akışı da düzenlenebilir.

Dinlenme de tedavi yöntemlerinden biridir. Bir süre istirahatle ayağın rahat ettirilmesi ağrıların şiddetlenmesinin de önüne geçebilmektedir.

Topuk dikeni tedavisinde ağrının hafifletilmesi için soğuk kompress uygulanabilir. Buz paketi ağrıyan bölge üzerinde 10-15 dakika boyunca tutularak rahatlama sağlanabilir.

Topuk dikeni olan hastalarda ayakkabı tabanlıkları da önerilmektedir. Ortez olarak da adlandırılan kişiye özel yapılan tabanlık hem ayağı darbelerden korur hem de yürümeyi kolaylaştırarak ayağa yük binmesinin önüne geçer. Bunun yanı sıra hastaların yumuşak tabanlı ayakkabı kullanması da önerilmektedir.

Ameliyatsız yöntemlerle sonuç alınamayan ve şikayetlerin arttığı hastalarda plantar fasyanın rahatlatılması için cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Topuk dikeni egzersizleri nelerdir?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon yöntemleri topuk ağrısı şikayetlerinin giderilmesinde kullanılmaktadır. Bu yöntemlerin başında egzersiz gelir.

Topuk dikeni egzersizleri sayesinde ayak tabanı kaslarını güçlendirmek, gerginliği azaltmak, iyileşmeyi hızlandırmak ve ağrı şikayetlerini hafifletmek mümkündür.

Bu egzersizler evde de uygulanabilir. Bir havlu veya bez ayağın altına yerleştirilir ve daha sonra iki ucundan hasta bezi kendine doğru çekerek 5 saniye kadar bu şekilde bekler. Hareket belli aralıklarla tekrarlanır.

Bir diğer egzersiz için donmuş şişe kullanılabilir. Ayak tabanına konulan şişeye bastırmadan hafifçe ileri geri hareketlerle masaj yapılır.

Ayak tabanı germe egzersizleri ve esnetme egzersizleri de uygulanabilir.

Topuk dikeni tedavisi kapsamında hastaya en uygun egzersiz yöntemi fizik tedavi uzmanı tarafından planlanmaktadır.